Şehrin Betonundan Hayatın İçine - Kamil Baki

Son günlerde farklı bir yer keşfettim.

Belki haritalarda büyük bir alan olarak görünmüyor. Belki görkemli yapıları, yüksek duvarları, şaşaalı binaları yok. Ama insana başka türlü bir zenginlik sunuyor:
Nefes alabileceğiniz bir yer.

Günün farklı saatlerinde gidip biraz yürüyebileceğiniz, biraz dinlenebileceğiniz, çocukların oyun oynayışını izleyebileceğiniz, spor yapabileceğiniz, hatta hiçbir şey yapmadan yalnızca oturup çevrenizi seyredeceğiniz bir yer:

Gazi Koşu Yolu.

Çok büyük bir alan değil.

Ama belki de güzelliği biraz da bundan kaynaklanıyor.

Çünkü burada insan kendisini kalabalığın içinde kaybetmiyor, kalabalıkla birlikte yaşamayı öğreniyor.

Parkın içinde banklar var. Çocuklar için oyun alanları, biraz daha büyükler için basit bir basketbol sahası ve potası bulunuyor. 

Daha büyükler yürüyüş yapıyor, spor aletlerinden yararlanıyor.

Herkes kendi yaşının, kendi ihtiyacının ve kendi dünyasının içinde bir hayat kuruyor.

Çocuklar oyun oynuyor.
Gençler topun peşinden koşuyor.
Bir başkası yürüyüşünü yapıyor.
Bir yaşlı bankta oturup geçmişten bugüne uzanan düşüncelerinin arasında dinleniyor.

Kimi ailesiyle.
Kimi bir dostuyla.
Kimi de yalnızca kendisiyle…

Ve bütün bunlar olurken kimse kimseye karışmıyor.
Kimse kimseyi rahatsız etmiyor.

Herkes birbirinin yaşam alanına saygı gösteriyor.

Belki çağdaş bir toplumun en temel ölçülerinden biri de bu: Yan yana yaşayabilmek ama birbirinin hayatına müdahale etmemek.

Birlikte yaşamak demek, herkesin aynı şeyi yapması değildir.

Birlikte yaşamak; farklılıkların birbirini yok etmeden, birbirine tahammül ederek, birbirine saygı duyarak aynı gökyüzünün altında var olabilmesidir.

Gazi Koşu Yolu’nda bunu küçük bir hayat modeli olarak görmek mümkün.

Bu parkın sakinleri yalnızca insanlar değil.

Onun başka sakinleri de var.
Kediler…
Köpekler…

Onlar da burayı kendilerine ait bir yaşam alanı olarak bellemişler.

Ve hepimizin zihninde yer etmiş bir deyim geliyor aklına bir an insanın:
“Kedi köpek gibi kavga etmek”

Oysa burada bu deyimin hayatla pek ilgisi yok.
Kediler kendi dünyalarında, köpekler kendi dünyalarında...

Birbirlerini görüyorlar ama birbirlerinin hayatına müdahale etmiyorlar.

Belki de biz insanların onlardan öğreneceği çok şey var.

Aynı parkta farklı insanlar…
Aynı parkta farklı yaşlar…
Aynı parkta farklı canlılar…

Ve herkes kendisine ayrılan küçücük bir hayat alanında, başkasının alanına taşmadan yaşamını sürdürüyor.

Ne güzel bir dünya tasarımı!

Sanırım çağdaş kentlerin ihtiyacı yalnızca daha yüksek binalar, daha geniş yollar, daha büyük alışveriş merkezleri değil.

Modern bir şehirlerin gerçek zenginliği, insanın betonun arasında kendisini hâlâ insan hissedebileceği alanların çokluğu...

Çocukların özgürce oynayabildiği…
Yaşlıların güvenle yürüyebildiği…
Gençlerin spor yapabildiği…
İnsanların bir bankta oturup gökyüzünü seyredebildiği…
Ağaçların, kuşların, kedilerin ve köpeklerin de kendilerine küçük bir yer bulabildiği…Ve bütün bunların birbirini rahatsız etmeden var olabildiği yaşam alanları...

Çünkü şehirler yalnızca binalardan oluşmaz.

Şehir insandır.
Şehir çocukların sesidir.
Şehir yaşlıların ağır adımlarıdır.
Şehir bir bankta sessizce oturan insanın düşünceleridir.
Şehir bir kedinin güneş altında uyumasıdır.
Bir ağacın rüzgârla konuşmasıdır.
Ve bütün bunların aynı mekânda birbirine hayat hakkı tanımasıdır.

Gerçek çağdaşlık, biraz da birbirimize ve bütün canlılara yaşama alanı bırakabilme sanatıdır.

Bir parkın kenarında oturup bunları düşünürken insanın ufku genişliyor.
Küçücük bir yürüyüş yolu, insanı büyük düşüncelere götürebiliyor.
Bir bank, bir hayatın muhasebesine dönüşebiliyor.
Bir çocuk oyunu, geleceğe dair umut verebiliyor.
Bir kedinin sessizliği, insanın içindeki gürültüyü susturabiliyor.

Ve insan bir kez daha anlıyor:
Daha güzel şehirler kurabiliriz.

Daha yeşil, daha sessiz, daha insancıl şehirler…

Çocukların, gençlerin, yaşlıların ve diğer bütün canlıların kendilerine ait bir nefes alanı bulabildiği şehirler…

Sanırım bunun için önce hayal etmek gerekir.

Çünkü bütün büyük değişimler önce insanın zihninde başlar.

Ufukların sınırı yok.
Hayallerin de…

Yeter ki şehirleri yalnızca taş, beton ve asfalt olarak değil; içinde hayatın bütün renklerinin birlikte yaşayacağı büyük bir yuva olarak düşünelim.

Kamil BAKİ

Eğitimci-Yazar

İnsan: Büyük Bir Bahçenin Küçük Bir Parçası - Kamil Baki

İnsan: Büyük Bir Bahçenin Küçük Bir Parçası - Kamil Baki

Hayat, insanın sandığı gibi yalnızca yaşanacak uzun bir yol değildir. O, aynı zamanda büyük bir okuldur. Her sabah yeni bir dersle açılan, her akşam yeni bir muhasebeyle kapanan kadim bir mekteptir.

Yaşadıkların bir derstir.
Kaybettiklerin bir derstir.
Kazandıkların bir derstir.
Dinlediklerin bir derstir.
Sustukların bir derstir.
Şahit oldukların bir derstir.
Hatta bazen en büyük ders, hiç beklemediğin bir sessizliğin içinde saklıdır.

İnsan çoğu zaman öğretmeni dışarıda arar. 
Oysa hayatın kendisi en büyük öğretmendir. 

Acı anlatır. Sevinç anlatır. Başarı anlatır. Yenilgi anlatır. Yeter ki insan öğrenmeye gönüllü olsun. Çünkü öğrenmek bilgi edinmekten ibaret değildir.

Öğrenmek, olgunlaşmaktır.
Öğrenmek, insanlaşmaktır.
Öğrenmek, kendi nefsini tanımaktır.

"Bütün canlılar fanidir."

Doğan her şey bir gün solar.
Açan her çiçek bir gün yapraklarını döker.
Öten her kuş bir gün susar.
Koşan her beden bir gün yorulur.
Konuşan her dil bir gün sessizliğe kavuşur.

İnsan da böyledir.

Doğar.
Yaşar.
Sever.
Yanılır.
Affeder.
Affedilmek ister.
Ve sonunda geldiği toprağa geri döner.

İnsan fanidir.
Fakat dünya…
"Dünya bakidir."

Biz gideriz.
Sabahlar gitmez.
Rüzgâr esmeyi sürdürür.
Deniz kıyıya vurmaya devam eder.
Toprak yeniden filiz verir.
Yağmur yeniden yağar.
Çocuklar yeniden doğar.
Kuşlar yeniden gökyüzünü doldurur.
Hayat, bizden izin almadan akmaya devam eder.

İşte bu yüzden insan, kendisini dünyanın sahibi sanırken en büyük yanılgıya düşer.

Oysa dünya, biz gelmeden önce de vardı.
Biz gittikten sonra da var olmaya devam edecektir.

Dünya büyük bir gül bahçesidir.
İnsan ise o bahçenin bazen gülü, bazen bülbülüdür.

Her nesil bu bahçeye gelir.
Kokular bırakır.
Şarkılar söyler.
Hatıralar işler.
Sonra sessizce ayrılır.

Onların yerine yenileri gelir.
Bahçenin çiçekleri değişir.
Bülbüllerin sesi değişir.
Renkler değişir.
Yüzler değişir.

Fakat bahçe yine bahçedir.
Çünkü bahçe, tek bir çiçek için kurulmamıştır.

Hiçbir gül, bahçeden büyük değildir.
Hiçbir bülbül, baharın sahibi değildir.

İnsan bunu unuttuğu an, faniliğini de unutur.

Faniliğini unutan insan, hırslarını ölümsüz sanmaya başlar.
Daha çok kazanmak ister.
Daha çok hükmetmek ister.
Daha çok görünmek ister.
Daha çok alkışlanmak ister.

Oysa hiçbir alkış mezarın kapısını açamaz.
Hiçbir servet ömrü satın alamaz.
Hiçbir makam zamana hükmedemez.

İnsan ölümsüzlüğü dışarıda aradıkça kendinden uzaklaşır.

Gerçek ölümsüzlük ise ardında bıraktığı iyiliklerde saklıdır.

Bir çocuğun hayatına dokunmak…
Bir gönlü incitmemek…
Bir ağacı korumak…
Bir kuşun susuzluğunu gidermek…

Bazen bunlar, kurulan en büyük saraylardan daha kalıcıdır.

"Erdem, insanın kendisine karşı kazandığı en büyük zaferdir."

Çünkü dünyayı fethetmek kolaydır.
Asıl güç, nefsini fethedebilmektir.
Hırsını dizginleyebilmektir.
Kibrini susturabilmektir.
Öfkesini merhamete dönüştürebilmektir.
Bilgiyi gösteriş için değil, hikmet için kullanabilmektir.
Adaleti yalnızca kendisi için değil, hiç tanımadığı insanlar için de isteyebilmektir.

İnsan ancak o zaman gerçek anlamda büyür.
Boyu uzadığı için değil…
Ruhu derinleştiği için.

Belki de dünyanın bizden istediği şey çok daha basittir.
Birbirimizi ezmeden yürümek.
Paylaşmayı bilmek.
Doğayı emanet kabul etmek.
Canlıyı sadece insan olarak görmemek.
Bir karıncanın yoluna da, bir ağacın gölgesine de, bir kuşun yuvasına da saygı duyabilmek.

Çünkü hayat yalnız bize verilmiş bir armağan değildir.
Biz, bu büyük yaşamın yalnızca küçük bir parçasıyız.

Bahçe bakiliğini bilir.
Mevsimler bunu bilir.
Toprak bunu bilir.
Gökyüzü bunu bilir.
Deniz bunu bilir.

Fakat insan bazen unutmayı seçer.
Faniliğini unutan insan, cennet olabilecek bu dünyayı hırslarıyla, öfkesiyle, açgözlülüğüyle ve kibriyle cehenneme çevirebilir.

Oysa dünya, insanın vicdanıyla güzelleşir.
Merhametiyle yeşerir.
Adaletiyle nefes alır.
Sevgisiyle anlam kazanır.

Belki de hayatın en büyük dersi budur:
Dünyaya sahip olmaya çalışma.
Ona emanetçi olduğunu hatırla.
İnsan olmaya çalış.

Çünkü senden geriye kalacak olan ne servetindir ne makamın.
Geride kalacak olan; dokunduğun hayatlar, yaşattığın umutlar ve kalplerde bıraktığın izdir.

Ve gün geldiğinde sen de bu bahçeden sessizce ayrılacaksın.
Bahçe ise, yeni gülleri ve çiçekleri yetiştirmeye devam edecek.

Kamil BAKİ

Eğitimci-Yazar

Suyun Sessiz Çığlığı - Kamil Baki

Sıfırdan Sıfıra Bir Yolculuk - Kamil Baki

İnsan hayatı garip bir oyundur. Başlangıcında bir sıfır vardır, sonunda yine bir sıfır. Aradaki bütün telaş, o iki sessizliğin arasına anlam yerleştirme çabasıdır.

Belki de bu yüzden insan durmadan koşar. Kazanmak için değil sadece; var olduğunu hissetmek, hissettirebilmek için. 

Bir ev alır, sonra daha büyüğünü ister. Bir makam elde eder, ardından daha yükseğini. Alkışlar yetmez, daha gür alkışlar arar. Servet yetmez, daha fazlasını elde etmeye çalışır. 

Çünkü zihni ona hep aynı cümleyi fısıldar:

“Bir rakam daha eklersen tamam olacaksın.”

Oysa hiçbir rakam insanın içindeki eksikliği sonsuza kadar dolduramaz.

Sıfırın önüne eklenen her rakam, dışarıdan bakıldığında hayatı büyütür. Bir sıfırın önüne bir koyarsınız, on olur. İki koyarsanız yirmi olur. Üç koyarsınız, otuz olur... 

Fakat insan çoğu zaman rakamların büyüdüğünü fark ettiği kadar, ruhundaki değişimlerin büyük bir bölümünü fark edemez.

Çünkü o rakamlar oluşurken bazen kalpler kırılır.

Bazen bir dostun sesi unutulur.

Bazen bir annenin yola bakan gözleri ihmal edilir.

Bazen bir babanın sessiz gururu küçümsenmeye başlanır.

Bazen bir sevgilinin elini tutacak vakit bulunamaz.

Ve bütün bunların yerini dosyalar, hesaplar, unvanlar, tapular, ödüller doldurmaya başlar.

Hayat yavaş yavaş, yaşamaktan çok yönetilmesi gereken bir projeye dönüşür.

Hırs, insanın en maharetli dostu gibi görünür bu süreçte ama çoğu zaman en acımasız efendisidir.

Başlangıçta insanı harekete geçirir.

Sonra biraz daha hızlandırır.

En sonunda kişiyi yönetmeye başlar.

Artık oyunu biz oynamayız.

Oyun bizimle oynamaya başlar.

Sabah gözümüzü açar açmaz eksiklerimizi sayarız.

Gece yatağa girerken yetişemediklerimizi düşünürüz.

Mutluluk ise ertesi güne ertelenmiş bir vaat gibi hep ileride durur.

“Bir ev daha…”

“Bir başarı daha…”

“Bir terfi daha…”

Bir süre sonra insan, ömrünü “bir daha”ların peşinde geçirirken, elindeki “şimdi”yi usulca kaybetmeye başlar.

Ne tuhaf…

Biz sıfırın önüne rakamlar eklediğimizi sanırken zaman bizim ömrümüzün başına rakamlar ekliyormuş meğer.

Bir gün aynaya bakarız.

Yüzümüzde birkaç çizgi…

Saçlarımızda birkaç beyaz…

Takvimde alışık olmadığımız bir tarih…

Sonra fark ederiz ki asıl büyüyen hesaplarımız değil, yaşımızmış meğer.

Ve hayat bize sessizce şunu söyler:

“Sen rakamlarını büyütmeye çalışırken hayatı küçültün farkında olmadan.”

İşte insanın en büyük şaşkınlığı burada başlar.

Sonra yavaş yavaş ışıklar sönmeye başlar.

Bir zamanlar uğruna geceler boyu çalışılan makam başka birinin olur.

İmzaların değeri unutulur.

Gazete kupürleri sararır.

Ödüller vitrinde tozlanır.

İsimler hafızalardan silinir.

Alkışlar diner.

Şöhret susar.

Servet mirasa dönüşür.

Ve insan, bütün ömrünü verdiği şeylerin bir gün kendini terk edip gittiğini fark eder.

Geriye dönüp baktığında yalnızca yaşattığı güzel duyguların kaldığını görür.

Bir tebessüm…

Bir iyilik…

Bir güzel söz…

Bir dostun gönlünde bıraktığı vefa…

İnsan sonunda anlar ki gerçek servet, kasalarda değil; başka insanların kalbinde bıraktığı derin izlerdeymiş.

Gün gelir insan kendi kendine sorar, acaba hayat rakamları büyütme oyunu değil miydi, diye. 

Yine kendisi yanıt verir sorduğu soruya; hayat, şarkılar söylemekti aslında. 

Türkülerle yürümekti.

Bayram sabahlarının heyecanını kaybetmemekti.

Dost sofralarında kahkahalar biriktirmekti.

Bir ağacın gölgesinde uzun uzun oturabilmekti.

Yağmuru seyretmekti.

Denizin sesini duymaktı.

Sevdiğine vakit ayırmaktı.

Ve en çok da, yaşadığını fark ederek yaşayabilmekti.

Çünkü ömür sanıldığı kadar uzun değil.

Peki tren kaçtı mı?

Sanmıyorum.

Belki bazı pencereler kapandı.

Belki bazı insanlar artık yanımızda değil.

Fakat hayatın en güzel tarafı şu:

Nefes aldığımız sürece oyun bitmez.

Hâlâ yeni bir perde açılabilir.

Hâlâ kırılan gönüller onarılabilir.

Hâlâ özür dilenebilir.

Hâlâ teşekkür edilebilir.

Hâlâ bir ağacı sevebilir, bir kitabı okuyabilir, bir dostu arayabilir, bir yalnızın elini tutabiliriz.

Belki de gerçek başarı, sıfırın önüne en çok rakamı koyabilmek değildir.

Gerçek başarı; sıfırdan gelip sıfıra dönerken, ardında güzel bir türkü bırakabilmektir.

Bir dua…

Bir hatıra…

Bir iyilik…

Bir tebessüm…

Ve belki de bütün hayatın özeti tek bir cümlede saklıdır:

Başlangıcı sıfır, sonu sıfır olan bu yolculukta önemli olan, sıfırın önüne kaç rakam koyduğumuz değil; o rakamları koyarken kaç gönüle dokunduğumuzdur.

Kamil BAKİ

Eğitimci-Yazar

Orhan Veli'den Sokak Kedilerine Uzanan Bir Hikaye - Kamil BAKİ

Her Gün Yazılan Bir Hikaye: Hayat ve İnsan - Kamil Baki

"Hayat, en çok hikâye yazmayı sever."

Bunu hiçbir zaman gürültüyle yapmaz. Ne bir başlangıç zilini çalar ne de son perdeyi haber verir. 

Sessizce yaklaşır, görünmeyen mürekkebini zamana batırır ve insan ömrünün üzerine yeni cümleler kurmaya başlar. 

Biz ise çoğu zaman sıradan sandığımız günlerin içinde yürürken, çoktan bir hikâyenin satırlarına dönüşmüş oluruz.

Bir sabah uyanırız... 

Her şey bir önceki gün gibidir. 

Aynı pencere, aynı gökyüzü, aynı sokak, aynı telaş… 

Fakat görünmeyen bir yerde hayat, o güne ait ilk cümleyi çoktan yazmıştır. 

Biz yalnızca yaşamaya başladığımızı sanırız o an, oysa hayat bizi yeni bir hikâyenin içine usulca yerleştirmiştir bile.

Belki o gün hiç tanımadığımız bir yüz, yıllarca unutamayacağın bir iz bırakacaktır ruhumuzda.

Belki duyacağımız tek bir cümle, bütün dünyamızı değiştirecektir.

Belki de sıradan sandığımız küçük bir gecikme, bizi büyük bir felaketin kıyısından çevirecek ya da hiç beklemediğimiz büyük bir mutluluğun kapısını aralayacaktır bize.

İnsan, hayatın yazdığı bu hikâyelerde rolünü çoğu zaman seçemez.

Bazen hikayenin tam ortasında duran bir kahramandır, bütün olaylar kendi etrafında şekillenir. 

Bazen yalnızca birkaç satırlık sıradan bir yolcu... 

Fakat hepimizin bildiği bir gerçek vardır: Bazı karakterler birkaç satırlık bir cümleyle çıkar karşımıza o hikayelerde fakat bütün kitabın anlamını belirler. 

Çünkü bir tebessüm, uzun bir nutuktan daha etkilidir. Uzatılan bir el, yazılmış binlerce kitaptan daha öğretici; söylenmeyen bir söz, söylenenlerin hepsinden daha anlamlıdır.

Hayat bu gerçeği çok iyi bilir.

Onun için değer, sayfada kaplanan yerle değil; bırakılan izin derinliğiyle ölçülür.

Hayatın yazdığı bu hikâyeler birbirine pek benzemez çoğu zaman.

Bazılarında yağmur hiç dinmez.

Bazılarında güneş hep geç doğar.

Bazılarında insan kaybettikçe büyür; bazılarında ise sevdikçe çoğalır. 

Acı ile sevinç aynı kitabın farklı sayfalarıdır. Biri olmadan diğerinin kıymeti tam anlaşılamaz. 

 

Çünkü mutluluk, çoğu zaman hüznün içinden geçerek olgunlaşır; sabır ise en çok bekleyişlerde kendini gösterir.

Hayatın yazdığı hikâyelerde insan, hikâyesinin başını bilir sadece.

Nerede doğduğunu, hangi sokaklarda çocuk olduğunu, hangi seslerle büyüdüğünü...

Fakat sonunu…

İşte onu yalnızca zaman bilir.

Belki de hayatı bu kadar değerli yapan şey de budur.

Sonunu bilmediğimiz için umut ederiz.

Sonunu bilmediğimiz için sever, özler, bekler ve yeniden başlarız.

Bilinmeyen, insanın en büyük endişesi olduğu kadar, en büyük umududur da. Çünkü kesinleşmiş bir sonun içinde hayat değil, yalnızca bir bekleyiş vardır.

Belki de insanın bu yaşamdaki en büyük yanılgısı, hikâyeyi bütün detaylarıyla yazdığını  ya da yazabileceğini düşünmesidir.

Oysa bu süreçte insan, kendi hikayesini şekillendirmeye çalışırken hayat ise bir hikayenin içinde yeni bir hikaye yazmaya başlamıştır çoktan. 

Biz nokta koyduğumuzu düşünürüz, o virgül koyar. 

Biz bitti deriz, o yeni bir bölüm açar. 

Biz tesadüf der geçeriz; o, yıllar sonra anlamını kavrayacağımız ince bir bağlantıyı çoktan kurmuştur.

Ve gün gelir…

Bir hikayenin son sayfasına yaklaştığımızda mutluluk sandığımız bazı anların aslında bizi yanılttığını, acı sandığımızı bazı yaşanmışlıkların ise bizi bugünkü insana dönüştürdüğünü fark ederiz.

İşte o zaman anlarız ki hayatın yazdığı hikâyeler okunurken değil, tamamlandığında anlaşılır.

Çünkü hayatın yazdığı her hikaye yeni bir hikayenin bilinmeyen bir noktasıdır.

Her karşılaşma yeni bir paragraf, her ayrılık yeni bir sayfa, her umut yeniden açılan bir bölümdür.

Ve biz, sonunu bilmediğimiz bu büyük kitabın sayfaları arasında, ne kadar var olabiliyorsak o kadar yaşamış sayılırız.

Kamil BAKİ

Eğitimci-Yazar

İnsan: Büyük Bir Bahçenin Küçük Bir Parçası - Kamil BAKİ