“Çok gezen mi bilir, çok yaşayan mı?”
Yüzyıllardır dilden dile dolaşan bu soru, aslında insanın dış dünyasını değil, iç dünyasını sorgular.
Çünkü insan, bazen bir ömür boyunca aynı şehirde yaşar; ama her gün kendini yeniden keşfeder.
Bazen de kıtalar aşar, denizler geçer, yüzlerce şehir görür; yine de kendi yüreğinin kıyısına varamaz.
Öyleyse bilmek, yalnızca görmekle, okumakla ya da yaş almakla açıklanabilecek bir hâl değildir.
Bilmek, bir kapıdır.
Bilgelik ise o kapıdan geçebilmektir.
Bilgi, zihnin hazinesidir.
Bilgelik ise kalbin olgunluğudur.
Bilgi, “Nedir?” diye sorar.
Bilgelik ise “Neyiz?” ve “Ne olmalıyız?” sorularının peşine düşer.
İnsanlık tarihi boyunca nice âlimler yetişmiş, nice kitaplar yazılmış nice bilgi, tarihin sayfalarından süzülüp günümüze ulaşmıştır.
Buna karşın savaşlar bitmemiş, haksızlıklar sona ermemiş, ön yargılar yok olmamıştır.
Çünkü bilgi, tek başına insanı erdemli yapmaya yetmiyor da onun için.
Bilgi, doğru ellerde rahmete dönüşür; yanlış ellerde ise kibre, çıkara ve tahakküme hizmet eder.
İşte bu yüzden bilgi, psikolojiyle buluşmak zorundadır.
İnsan önce kendi öfkesini, korkusunu, hırsını ve zaaflarını tanımalıdır. Kendini tanımayanın başkasını anlaması da mümkün değildir.
Bilgi, sosyolojiyle de buluşmak zorundadır.
Çünkü insan tek başına yaşayan bir varlık değildir.
Her davranışı başka hayatlara dokunur. Bir sözü, bir bakışı, bir kararı bazen bir ailenin, bazen bir toplumun kaderini değiştirebilir.
Toplumu anlamayan bilgi, eksik kalır.
Bilgi, felsefeyle de yol arkadaşlığı yapmak zorundadır.
Felsefe insana ezberleri bozmayı öğretir. Soruların peşinden gitmeyi, kesin doğrulara körü körüne teslim olmamayı hatırlatır.
Düşünmeyen bilgi, tekrar eder; düşünen bilgi ise üretir, yeni bilgilere yol olur.
Fakat bunların da ötesinde insanın iç dünyasını olgunlaştıran başka bir yol vardır ki o da tasavvuftur.
Tasavvuf, öncelikle kendi nefsini tanımasını salık verir insana.
Bilgiyi de gönül terazisinde tartmayı...
Çünkü en uzun yolculuk, insanın kendine yaptığı yolculuktur.
En büyük fetih, bir şehri almak değil; nefsin kibir surlarını yıkabilmektir.
En büyük fetih, bir şehri almak değil; nefsin kibir surlarını yıkabilmektir.
Yunus Emre’nin diliyle ilim; insanı Hakk’a, hakikate ve insana yaklaştırıyorsa anlam kazanır. Aksi hâlde kuru bir ezberden öteye geçemez.
Mevlânâ’nın semasında dönen yalnız beden değildir; dönen aynı zamanda insanın benliğidir. Her dönüşte kibir biraz daha dökülür, merhamet biraz daha çoğalır.
Abdalların dilindeki o sade ama derin söz, aslında bütün bu yolculuğun özetidir:
“Hamdım, piştim, oldum.”
Bu üç kelime, insanın manevi gelişiminin en yalın ifadesidir.
Ham olmak, "bilmek"tir.
Pişmek, "bilgiyi tecrübeyle yoğurmak"tır.
Olmak ise "bilgiyi ahlâka, merhamete, adalete ve hikmete dönüştürebilmek"tir.
Pişmek, "bilgiyi tecrübeyle yoğurmak"tır.
Olmak ise "bilgiyi ahlâka, merhamete, adalete ve hikmete dönüştürebilmek"tir.
En sonunda insan şunu fark eder:
Çok gezmek, ufku büyütür.
Çok yaşamak, tecrübeyi artırır.
Çok okumak, zihni zenginleştirir.
Ama insanı gerçek anlamda olgunlaştıran; gördüklerini hikmete, yaşadıklarını merhamete, bildiklerini adalete dönüştürebilmesidir.
İnsanın en uzun yolculuğu, dünyanın etrafında yaptığı yolculuk değildir.
Kendi nefsinden başlayıp hakikate uzanan yolculuktur aslında.
Ve belki de bütün bilimlerin, bütün felsefelerin, ve bütün tasavvuf yollarının birleştiği tek cümle şudur:
"Bilmek, farklılıktır; bilgelik ise insanı ve evreni anlamaktır."
