Dedikodu: Sözün Çamura Düştüğü Yer - Kamil Baki

 "Evlenen Ayşe’nin kızıymış,
Damadın boyu kısaymış,
Gelinlik modaya uymamış,
Pastalar da bayatmış…"

Selçuk Ural’ın seslendirdiği, söz ve müziği Sezen Cumhur Önal’a ait olan “Dedikodu” şarkısı, 1968 yılında yayımlandığında gündelik hayatın küçük zaaflarından birini oldukça neşeli ve esprili bir dille anlatıyordu.

Bir düğün…
Bir gelin…
Bir damat…

Gelinliğin modası…
Pastanın tazeliği…

Ve bütün bunların üzerine eklenen birkaç meraklı söz…

Şarkı, dedikodunun hayatımızdaki küçük ve eğlenceli hâlini anlatıyor...

Oysa gerçek hayatta dedikodu, çoğu zaman şarkıdaki kadar masum değildir.

Çünkü söz, ağızdan çıktığı anda artık yalnızca söyleyenin değildir.

Bir insanın ağzından çıkan bir söz, başka birinin kulağına gider 

Oradan başka bir dile, başka bir eve, başka bir masaya taşınır. 

Her aktarıldığında biraz değişebilir, biraz büyüyebilir, biraz da anlamından uzaklaşabilir.

Başlangıçta küçücük bir cümledir:

“Duymuş muydun?”

Sonra:

“Ben de tam bilmiyorum ama…”

Ardından:

“Böyle söylüyorlar…”

Ve bir süre sonra, hiç kimsenin gerçekten söylemediği bir şey, sanki herkesin bildiği bir gerçeğe dönüşebilir.

İşte sözün en tehlikeli yolculuğu burada başlar.

İnsan neden dedikodu yapar?

Belki konuşmaya ihtiyacı olduğu için.
Belki sessizlik ağır geldiği için.
Belki hayatında birikenleri paylaşmak için.
Belki de başkasının hayatına bakmak, kendi hayatındaki boşlukları bir süreliğine unutmak için.

İnsan, doğası gereği merak eder.

Başkasının nasıl yaşadığını, ne yaptığını, kiminle görüştüğünü, ne kazandığını, ne kaybettiğini bilmek ister.

Fakat merak ile dedikodu arasında ince bir çizgi vardır.

Merak, insanı bilgiye götürür.

Dedikodu ise çoğu zaman bilgiden çok varsayıma ve söylentiye dayanır.

Ve varsayım, konuşuldukça gerçeğin kılığına girmeye başlar.

Belki de dedikodunun en büyük tehlikesi budur:

Gerçek olmayan bir şeyin, çok kez söylendiği için gerçek sanılması.

Dedikodu bulaşık bir çamura benzer.

İnsan çamura ilk bastığında yalnızca ayağı kirlenir.

Fakat yürümeye devam ederse çamur ayakkabısına, pantolonuna bulaşır.

Bir süre sonra dokunduğu her yere iz bırakmaya başlar.

Dedikodu da böyledir.

Başlangıçta yalnızca bir cümledir.

Sonra bir insanın üzerine yapışır.

Ardından bir ailenin huzuruna, bir dostluğun içine, bir işyerinin ilişkilerine, hatta bir kurumun itibarına kadar ulaşabilir.

Üstelik çamurun aksine, dedikodunun bıraktığı izi temizlemek çoğu zaman mümkün değildir.

Çünkü bazı sözler geri alınamaz.

Bazı cümlelerin özrü vardır ama telafisi yoktur.

Bir insanın kalbine düşen şüpheyi, bir ailenin içine giren huzursuzluğu, iki insan arasındaki güven kaybını yeniden eski hâline getirmek kolay değildir.

Aslında insan, başkası hakkında konuşurken biraz da kendisini anlatır.

Bir başkasının kusurunu anlatırken kendi kusurlarını unutur.

Bir başkasının hayatını yargılarken kendi hayatının eksiklerini görmezden gelir.

İşte de bu yüzden dedikodu zaman zaman insanda kısa süreli bir rahatlama yaratır.

Fakat bu rahatlama geçicidir.

Çünkü insanın içindeki boşluk, başkasının hayatıyla doldurulamaz.

Başkalarının kusurlarını konuşmak, insanı kendi kusurlarından arındırmaz.

Başkalarının hayatını küçültmek, kendi hayatımızı büyütmez.

Elbette konuşmak güzeldir.

İnsan insana sözle yaklaşır.

Dostluklar konuşarak kurulur.

Acılar paylaşarak hafifler.

Sevinçler anlatıldıkça çoğalır.

Sohbet, insan ruhunun en güzel ihtiyaçlarından biridir.

Fakat sohbet ile dedikodu arasında önemli bir fark vardır.

Sohbette insanlar duygularını, hayatı, sanatı, dünyayı konuşur.

Dedikoduda ise çoğu zaman orada bulunmayan bir insan, konuşmanın nesnesi hâline gelir.

Üstelik o insan kendisini savunamaz.

Ne söyleneni düzeltebilir ne de yanlış anlaşılmayı önleyebilir.

Bu nedenle dedikodunun içinde yalnızca söz değil, bir çeşit adaletsizlik de vardır.

Çünkü hakkında konuşulan insan, kendi hikâyesinin anlatıldığı yerde bulunmamaktadır.

İnsan, konuşabildiği için güçlüdür, konuşabildiği için diğer varlıklardan farklıdır.

Ancak insan ne zaman konuşacağını ve ne zaman susacağını öğrendiği an gerçek insan seviyesine ulaşır.

Her duyduğunu aktarmamak…
Her düşündüğünü söylememek…
Her bildiğini anlatmamak…

Belki de insan olmanın inceliklerinden biridir.

Çünkü dil, küçük bir organdır ama büyük yaralar açabilir.

Bir cümle bir insanı yıllarca taşıyacağı bir utanca mahkûm edebilir.
Bir söylenti bir evliliği sarsabilir.
Bir iftira bir dostluğu bitirebilir.
Bir dedikodu, hiç tanımadığımız bir insanın hayatına dokunabilir.

Ve biz bazen bütün bunları:

“Ben ne yaptım ki, konuştum sadece.” diyerek geçiştirebiliriz.

Oysa konuşmak da bir eylemdir.

Ve her eylem gibi sözün de bir sorumluluğu vardır.

İnsan başkalarının hayatına ne kadar çok girerse, kendi hayatından o kadar uzaklaşır.

Belki de gerçek olgunluk, başkasının hayatını merak etmekten çok kendi hayatımıza bakabilmektir.

Kendi eksiklerimize…
Kendi korkularımıza…
Kendi yanlışlarımıza…
Kendi suskunluklarımıza…

Çünkü başkasının hayatını konuşmak kolaydır.

Zor olan, insanın kendi hayatıyla yüzleşmesidir.

Başkalarının kusurlarını bulmak kolaydır.

Zor olan, aynaya bakıp kendi kusurlarımızı görebilmektir.

Belki de dedikodunun panzehiri biraz da budur:

Başkalarının hayatına çevirdiğimiz bakışı, biraz da kendimize çevirmek...

Ve sözün sonunda şunu unutmamak gerekir:

Ağzımızdan çıkan her söz er veya geç bir kulağa ulaşır.

Kimi söz bir insanın yüzünü güldürür.
Kimi söz bir yarayı sarar.
Kimi söz bir dostluğu güçlendirir.
Kimi söz ise yıllarca kapanmayacak bir yara açar.

Bu yüzden konuşmadan önce düşünmek gerekir.

Söz uçar, yazı kalır; derler.

Oysa bazı sözler uçmaz.

Bir insanın kalbine girer.

Orada yıllarca kalır.

Bu yüzden de olumsuzlukları değil, güzellikleri... 

Kötülükleri değil, iyilikleri…

Yanlışları değil, doğruları konuşmak gerek...

Çünkü dünya zaten yeterince kirli...

Hiç olmazsa dilimiz, birbirimizin üzerine daha fazla çamur atmasın.

Kamil BAKİ

Eğitimci-Yazar