Her şey bir gün aslına döner…
Doğanın değişmez yasasıdır bu.
Varlık, nereden doğduysa bir gün oraya döner.
Topraktan gelen toprağa, zamandan gelen zamana...
Kimi ölür, kimi çürür, kimi çözünür, kimi biçim değiştirir.
Ama hiçbir şey sonsuza dek bugünkü hâliyle kalmaz.
Bazen üç gün, bazen üç yüz yıl sürer bu dönüş.
Zaman değişir, biçimler değişir, adlar değişir...
Değişmeyen tek şey, değişimin kendisidir.
Bir canlının sonu, başka bir canlının başlangıcıdır bu dönüşte.
Bakteriler, mikroorganizmalar, böcekler, kuşlar ve daha nice varlık; birinin sonundan diğerinin yaşamını kurar.
Doğa, yıkarken yeniden yapar; yok ederken yeniden var eder.
Ölüm, hayatın karşıtı değil; çoğu zaman onun devam etme, yenilenme biçimidir.
Bundandır ki doğada hiçbir son, bütünüyle son değil; başka bir başlangıcın sessiz hazırlığıdır.
Hayat, kendini tüketerek değil, kendini yenileyerek sürdürür varlığını.
Belki de varoluşun en büyük güvencesi, bu sonsuz döngüdür.
Peki ya medeniyet?
İnsanın aklıyla kurduğu, emeğiyle büyüttüğü, gururuyla yücelttiği medeniyet…
Kendini doğanın üstünde gören, evrene hükmedebileceğini sanan insanın eseri…
O da doğanın yasalarından bağımsız değildir.
Taşlar aşınır, şehirler yıkılır, imparatorluklar dağılır, uygarlıklar tarihin derinliklerine gömülür.
Bir zamanlar ölümsüz sanılan nice eser, gün gelir geride yalnızca bir iz bırakır.
İnsan, yaptıklarının kalıcılığına inanır hep.
Oysa zaman, en görkemli yapıları bile sessizce sınar.
Doğa ise ne insanın büyüklüğüne hayranlık duyar ne de onun ihtişamından korkar.
Kendi yasalarını işletir; sabırla, sessizce ve kaçınılmaz biçimde…
Geçmiş, bu gerçeğin sayısız örneğiyle doludur.
Yükselenler çökmüş, kurulanlar yıkılmış, kendini dünyanın sahibi sananlar tarihin tozlu sayfalarında kaybolmuştur.
Çünkü hiçbir güç, değişimin önüne sonsuza dek set çekemez.
Her şey bir gün aslına döner.
Medeniyet de… İnsan da…
Belki biçimi değişir dönüşün, belki zamanı...
Belki bugün değil, yarın; belki yarın değil, yüzyıllar sonra…
Ama doğanın hafızası uzundur. Zamanın sabrı sonsuzdur.
Ve insan ne kadar yükselirse yükselsin, ne kadar büyürse büyüsün, şu gerçeği unutmamalıdır:
Doğa, insanın egemenlik kurduğu bir mülk değil; insanın da içinde var olduğu büyük bütündür.
Her şey bir gün aslına döner…
Geriye bazen bir avuç toprak, bazen bir taş parçası, bazen de insanlığın hafızasında silinmeyen bir iz kalır.
Belki de asıl mesele, bir gün toprağa dönmek değil; dönmeden önce bu dünyada neyi var ettiğimiz, neyi tükettiğimiz ve bizden sonra nasıl bir dünya bıraktığımızdır.
