Her insan insan mıdır?
Kuşkusuz hayır…
İnsan olarak dünyaya gelmek başka, insan olabilmek bambaşka bir şeydir. İlki yaradılışın, ikincisi ise bir ömrün meselesidir. Çünkü insan olmak, yalnızca bir bedene, akla ve bilince sahip olmak değil; bunları bir erdeme dönüştürebilmektir.
Bazı insanlar vardır, davranışlarıyla insanlığın anlamını büyütürler. Bazıları ise insan olmanın yalnızca biçimini taşır, özüne ulaşamaz.
Birinciler insan, ikinciler ise insancıktır.
İnsancık olmak, bedenen küçük olmak değil; vicdanın daralması, başkalarının acılarına gözlerini kapatmak ve kendi çıkarlarını bütün değerlerin üzerinde tutmaktır.
İnsan olmak; zenginlikle, meslekle, yaşla veya deneyimle ölçülebilecek bir değer değildir.
Bir insanın bilgisi olabilir ama bilgeliği olmayabilir. Çok şey bilebilir ama bildiklerini insanlığın yararına kullanmayı düşünmeyebilir.
Çünkü bilmek başka, anlamak başka; anlamak başka, bilgeliğe ulaşmak başkadır.
İnsan olmak, yaradılışın sunduğu imkânları hayatın öğrettikleriyle birleştirmek; görgüyü inceliğe, bilgiyi anlayışa, deneyimi bilgeliğe dönüştürmektir.
İnsan olmak, kendini yeniden yaratabilmektir.
İnsan, kendi üzerinde çalışabilen, yanlışlarını sorgulayabilen, eksiklerini görebilen ve değişmeyi başarabilen bir varlıktır.
Öfkesini merhamete, bencilliğini paylaşmaya, gücünü sorumluluğa dönüştürebilir. Bunun için önce kendisiyle yüzleşmesi, değişmeye cesaret etmesi gerekir.
Doğadaki sıradan bir maden işlenince bir sanat eserine dönüşür. Yol kenarında unutulmuş bir taş, sanatçının elinde anlam kazanır.
Maddeye biçim veren yalnızca el değil; onu gören göz, düşünen akıl ve yaratan hayal gücüdür.
Peki, insan da kendisini işleyebilir mi?
Kendi hamlığından kurtulup düşünceleriyle, davranışlarıyla ve seçimleriyle daha yetkin bir insana dönüşebilir mi?
Elbette kendini işleyebilir ve dönüştürebilir.
Taşı işlemek ustalık, insanı işlemek ise bilgelik ister.
Başkalarının kusurlarını görmek kolaydır; zor olan, kendi kusurlarımızı fark edip onları değiştirebilmektir.
Ancak insan olmanın anlamı, yalnızca kendini geliştirmekle sınırlı değildir.
İnsan, kendi varlığının sınırlarını aşabildiği, başkalarının yaşamına değer verebildiği ölçüde insanlaşır.
Bir çocuğun gözyaşında acıyı, bir yaşlının yalnızlığında çaresizliği görebilmek…
Bir yoksulun durumunu anlayabilmek…
Bir hayvanın acısını, bir ağacın yok oluşunu, bir derenin kirletilmesini kendi yaşamından bağımsız düşünememek…
Bunlar, insanın dünyayla kurduğu ilişkinin vicdani boyutudur.
Çünkü görmek yalnızca gözlerin, duymak yalnızca kulakların işi değildir.
Asıl görmek, başkalarının fark etmediği bir haksızlığı fark edebilmek; asıl duymak, dile getirilmeyen bir acıyı hissedebilmektir.
İnsan olmak, çevresindeki varlıklara hükmetmek değil, onlarla birlikte yaşamanın sorumluluğunu üstlenmektir.
Vicdan başkalarının haklarını gözetmemizi sağlayan içsel bir pusuladır.
Kendi özgürlüğümüze verdiğimiz değeri başkalarının özgürlüğüne de verebiliyor, kendimiz için istediğimiz hakları başkaları için de savunabiliyorsak insanlığın temel değerlerine yaklaşmışız demektir.
Ne var ki insan, kendi türünün en büyük yaratıcısı olduğu kadar en büyük yıkıcısı da olabilir.
Savaşlar çıkarabilir, güçsüzü ezebilir, başkalarının acılarından kazanç sağlayabilir, doğayı kendi çıkarları uğruna tüketebilir.
Akıl sahibi olmak, insanlığın gereğini yerine getirmek için yeterli değildir. Bilgi, vicdanla; güç, sorumlulukla; özgürlük, başkalarının haklarına saygıyla birleşmediğinde insanı yüceltmek yerine yıkıma da götürebilir.
Belki de asıl soru şudur:
İnsan, insan olarak doğduğu için mi değerlidir, yoksa insanlığını gerçekleştirebildiği için mi?
İnsan, doğuştan gelen özellikleriyle bir başlangıca sahiptir. Fakat nasıl bir insan olacağını, büyük ölçüde seçimleri ve davranışları belirler. Bazen bir sözle birinin hayatına umut olur, bazen düşünmeden söylediği bir sözle derin bir yara açabilir.
İnsanlığımız, yalnızca başkalarının önünde yaptıklarımızda değil, kimsenin görmediği, bilmediği anlarda verdiğimiz kararlarda saklıdır.
İyi görünmek değil, iyi olmak; erdemden söz etmek değil, erdemli davranmak; insan sevgisini dile getirmek değil, bu sevgiyi yaşamın içinde göstermek…
İşte insan olmanın gerçek ölçüsü budur.
İnsan önce kendisine şu soruyu sormalıdır:
Ben yalnızca insan mıyım, yoksa insan olmayı başarabilmiş bir insan mıyım?
Bu sorunun yanıtını diplomalarımız, unvanlarımız, servetimiz ya da makamlarımız veremez.
Yanıt, vicdanımızda, davranışlarımızda ve başkalarının yaşamında bıraktığımız izlerde saklıdır.
Çünkü insanın gerçek büyüklüğü, dünyada ne kadar yer kapladığıyla değil, dünyaya ne kattığıyla ölçülür.
İnsan olarak doğmak, doğanın bize sunduğu bir başlangıçtır. İnsan olabilmek ise kendimizi tanımayı, aşmayı ve geliştirmeyi gerektiren ömürlük bir yolculuktur.
Kendini aşmak, başkasını anlamak, yaşama değer katmak…
Belki de insan olmanın bütün anlamı bu üç eylemde saklıdır.
Çünkü bazı insanlar dünyadan geçip gider, bazılarıysa geride bıraktıklarıyla insanlığın anlamını büyütür.
